Een Poolse soldaat die over Maria spreekt alsof het zijn tweede moeder is. Een Spaanse vrouw die Maria beschouwt als de koningin van haar woonplaats. Een beurshal in Amsterdam vol mensen die haar zien als vrouwe van alle volken. De Nederlandse cineaste Nouchka van Brakel schildert ontroerende portretten van Maria-vereerders in haar documentaire Ave Maria. Van Dienstmaagd des Heren tot Koningin van de Hemel, die sinds begin december in de filmhuizen draait en nu te koop is op DVD.

Rolf Deen

De documentaire toont onder meer prachtige en intense beelden van de jaarlijkse tewaterlating van het gekroonde beeld van de Virgen del Carmen in Estepona aan de Costa del Sol. Dorpeling Dori Ortiz Fernadéz vertelt met aanstekelijk enthousiasme over het verloop van de processie en vooral over wat de kroning van het Mariabeeld voor haar persoonlijk betekent. Je ziet dat de tientallen dragers die dichtopeengepakt lijf-aan-lijf het enorme beeld door Estepona zeulen, de dag van hun leven beleven. En als zij de menigte aanvuren met hen “Viva! Viva la Virgen del Carmen!” te roepen, doe je in je bioscoopstoel stilletjes mee.

Czestochowa

Veel ingetogener verloopt de mars van een garnizoen Poolse soldaten naar Czestochowa, waar zij de onthulling onder bazuingeschal van de icoon van de Zwarte Madonna bijwonen. De film volgt de jonge militair Lukasz Hubasz op een zodanige manier dat je van hem gaat houden. Als Lukasz zich op de berg Jasna Góra temidden van de duizenden gelovigen ter aarde werpt verwoordt de commentaarstem (Thijs Römer) de positie van de regisseur: het is voor een buitenstaander een angstaanjagend tafereel en tegelijk vraagt ze zich af hoe zou zijn om daar bij te horen.

Henny Vrienten

De overgangen in de film worden begeleid door minimalistische muziek speciaal voor deze documentaire gecomponeerd door Henny Vrienten. Hij behoort tot een van de productiefste Nederlandse componisten van filmmuziek. Zijn naam verscheen op tientallen affiches, van The Discovery Of Heaven tot aan Pietje Bell. De muziek voor deze documentaire heeft iets heel verfijnd hemels en tegelijk dringen er hele primitieve aardse klanken in door. Vrienten weet daarmee zowel het volkse van de Maria-devotie als het hoogculturele van de vele kunstwerken die voorbijkomen te onderstrepen.

Aards en bovenaards

“Ik wil aan de ene kant het verhaal vertellen wat er mogelijk met Maria echt is gebeurd, en ik wilde mensen laten zien die in deze tijd iets bijzonders met Maria hebben. Het aardse en bovenaardse moesten er beide in”, zegt Van Brakel in een interview. Dat laatste is haar goed gelukt, het eerste blijft bij een poging. Het is daarnaast maar de vraag of het wel kan in één film én de moderne Maria-vereerders serieus nemen én de godsdiensthistorische achtergronden van Maria toelichten. Vooral als je met die godsdiensthistorische gegevens lijkt te beweren: “Jullie denken wel dat je de moeder Gods vereren, maar eigenlijk doe je niet anders dan wat in voorchristelijke tijden de aanbidding van de moedergodin was.” Dat dit afstandelijke standpunt toch geen afbreuk doet aan de portretten van de mensen ‘de iets bijzonders met Maria hebben’ laat zien dat Van Brakel ‘het’ nog steeds kan.

Efeze

Briljant is de scène voor het woonhuis van Maria in Efeze (Turkije). Een beminnelijke franciscaner pater vertelt met zijn rug naar de zijuitgang van het Maria-heiligdom: “Mensen komen hier als toeristen, maar eenmaal binnen worden zij zo geraakt dat ze, ongeacht hun geloof, willen bidden.” Ondertussen zie je, onopgemerkt door de pater, één voor één een colonne oudere Amerikaanse toeristen naar buiten sjokken, uitgedost in vrijetijdskleding, gymschoenen, zonnekleppen en camera op de uitpuilende buik.

Download als pdf

Voor meer informatie: Voor wie meer wil weten over het beeld van Maria in de vroegchristelijke geschriften, staat op Isidorusweb een achtergrondartikel van Frank Bosman. Zie verder: Cinema.nl.