Over Michael Moore kun je moeilijk objectief blijven. De Amerikaanse activist en cineast is strijdlustig. Zijn laatste film Fahrenheit 9/11 heeft net als Oscar winnaar Bowling for Columbine in de kritieken en aan de kassa succes geoogst.

Nick Spencer (vertaling door Rolf Deen)

De film is een onafgebroken aanval op George W Bush en volgt zijn presidentschap vanaf het verkiezingsdebacle, via 11 september en Afghanistan naar de inval in Irak, waar lang bij stil wordt gestaan. Moore heeft een heel eigen stijl: hij gebruikt interviews, nieuwsfragmenten, live-beelden, stunts en gejaagde muziek om een verhaal vertellen over corruptie, gestuntel, manipulatie, hebzucht, schijnheiligheid en menselijke tragedie.

Wantrouwen

Fahrenheit 9/11 is onderhouden, grappig en deinst er niet voor terug de onwelkome waarheid over oorlog te vertellen. Hij is ook te lang en nogal vormeloos, waardoor de indruk ontstaat van een regisseur die op iedere denkbare manier uithaalt naar zijn onderwerp. De grootste zwakte is evenwel dat de voortdurende polemische toon de geloofwaardigheid van de film als documentaire onderuit haalt. Daardoor wordt het wantrouwen van de kijker ten opzichte van de regisseur net zo groot, zo niet groter als ten opzichte van zijn prooi.

Plak en knipwerk

Scherpe satire gaat samen met goedkope morele chantage, serieuze onderzoeksjournalistiek met listige willekeur. Op het ene moment worden op overtuigende en verontrustende manier de banden tussen de Amerikaanse zakenwereld en politiek blootgelegd; op een ander moment schildert hij het Irak onder Saddam af als een arcadia waar kinderen vrij kunnen spelen. Bush wordt afgeschilderd als dom en leugenachtig, maar zoals een criticus opmerkte, ‘met voldoende archiefbeelden, een schaar en een gevoel voor het komisch combineren van beelden, kan Moore van iedereen een domkop maken.’

Mythe van de objectiviteit

Hierdoor werkt de regisseur zijn doel om Bush en zijn regering in diskrediet te brengen juist tegen. Het helpt ons er aan herinneren dat we alle documentaires, reportages en artikelen kritisch moeten ‘lezen’. Objectiviteit is een gevaarlijke mythe, die meestal uitgevent wordt door mensen die hun bronnen en verborgen agenda’s niet openbaar willen maken.
Die openheid is niet het prijsgeven van vooroordelen, zoals velen vrezen, maar erkenning van de realiteit. Kennis is persoonlijk, committent is belangrijk en objectiviteit is in het beste geval een hersenschim en in het slechtste geval een smoes.

Je kunt moeilijk objectief blijven over Michael Moore want wat hij te zeggen heeft doet er wel degelijk toe.

Levensbeschouwelijk sleutelwoorden:

Macht, waarheid, leugen, oorlog, manipulatie

Bron: Nick Spencer van het London Institute for Contemporary Christianity.

Voor meer informatie: zie IMDB.com.