In niet meer dan zeven spannende scènes geeft cineaste Kathryn Bigelow in The Hurt Locker (2010) een beeld van het gevaarlijke werk dat drie mannen van een Amerikaanse explosievenopruimingsdienst in Irak doen. De zeven scènes zijn aan elkaar geplakt met wat raciale conflictstof, kazerne kameraadschap, huis-tuin-en-keuken psychologie en de onvermijdelijk family values en het geheel vormt nauwelijks een echt verhaal. Toch laat de film helder zien hoe roekeloosheid, heldendom en toeval een dodelijke cocktail vormen voor drie gewone Amerikaanse soldaten die dagelijks beslissen over het leven en de dood van anderen en van henzelf.

Rolf Deen

Er ontploft veel in deze film en al die explosies veroorzaken bij de kijker een schrikeffect en jagen hem angst aan. Dat is normaal in een actiefilm. Wat een actiefilm onderscheidt van een thriller is dat een thriller het meer van zenuwslopende spanning moet hebben dan van angstaanjagende schrikeffecten. Het is het klassieke verschil tussen ‘suspense’ and ‘surprise’ uit de bomb theory van de master of suspense Alfred Hitchcock.

Bom theorie

De grote meester legde het zelf ooit zo uit in een interview: Stel dat er een bom onder deze tafel ligt. Eerst gebeurt er niets en dan is er plotseling een klap! Een ontploffing! Het publiek is nu verrast maar voor de ontploffing was het een doodgewone scene van twee mensen aan een tafel. Maar nu hebben we gezien dat een terrorist een bom onder de tafel heeft geplaatst en het publiek weet dat de bom ieder moment kan ontploffen. In dezelfde schijnbaar onschuldige scene aan een tafel neemt het publiek nu deel omdat het voortdurend denkt: ‘ Zit daar niet zo onbenullig te praten er gaat straks een bom ontploffen!’ In het eerste geval bezorgden we het publiek een ogenblik van verassing (surprise), in het tweede geval een kwartier spanning (suspense).

Openingsscène

The Hurt Locker biedt een combinatie van surprise en suspense met een voorkeur voor suspense. Dat is ook de effectiviteit van de openingsscène waarin een lid van de explosievenopruimingsdienst ondanks zijn beschermende ‘hurt locker’ het leven laat bij een explosie. Wij zijn als kijkers verrast (surprised) door die eerste explosie en van af dat moment is iedere scene waar in we iemand bezig zien met het ontmantelen van een bom vol van ‘suspense’.

Details

Het gebrek aan verhaal in de film wordt ruimschoots goedgemaakt door de overdaad aan suspense. Ook de zeer lichamelijke ‘dicht-op-de-huid’ manier van filmen brengt de hoofdfiguren dichterbij. De camera heeft oog voor details: een vlieg op de wimpers van een scherpschutter, de droge lippen van een soldaat in de woestijn. En een mooi betekenisvol contrast: in de woestijn na een vuurgevecht geven de mannen elkaar zorgzaam een pakje sap dat ze als een schoolkind met een rietje openprikken en leegdrinken en ’s avonds na terugkeer op de basis zuipen ze zich een gat in de kraag en slaan ze elkaar verrot in een kameraadschappelijk gevecht.

Groen

Onder normale omstandigheden duiden groene bladeren aan een boom op nieuwe leven en hoop. Hier vormen ze het fysieke bewijs van de grens van het ontploffingsgebied na een nachtelijke bomaanslag. Dit soort symboliek heeft nog wel enige subtiliteit. Maar er lopen ook lijnen door de film die de dingen er te dik boven opleggen. Bijvoorbeeld de vriendschap tussen een Amerikaanse soldaat en een Irakees straatventertje, de consequenties en de afloop ervan. De slotscène waarin de hoofdfiguur amper de weg vindt in de paden van een Amerikaanse supermarkt terwijl hij even daarvoor zijn dienstmaat redt uit het doolhof van steegjes in Bagdhad is iets te veel van het goede.