KFA Filmbeschouwing

Indiana Jones and the Last Crusade

Deze laatste van de drie 'klassieke' Indiana Jones-films uit 1989 is gemakkelijk de beste. Niet alleen vanwege het bij vlagen hilarische spel tussen Harisson Ford (Jones junior) en Sean Connery (Jones Senior), maar vooral omdat de scriptschrijvers zich extra moeite getroost hebben. The Last Crusade is namelijk één van de voorgangers van de Da Vinci Codex-hype, alleen dan met nazi's in plaats van leden van Opus Dei in de rol van slechteriken.

Frank G. Bosman

Harrison Ford en Sean Connery

Nazi's spelen in twee van de drie 'oude' Indiana Jones-films de dankbare rol van stereotypische vijand, eendimensionaal en heerlijk eenvoudig slecht (Raiders of the Lost Arc en Last Crusade). In onderhavige film zijn de nazi's op zoek naar de heilige Graal, zoals ze dat in Lost Arc al deden naar de mythische Ark van het Verbond. Vader en zoon Jones zijn tegengesteld in karakter, maar moeten gezamenlijk deze plannen dwarsbomen. Uiteindelijk lukt dat, maar niet zonder de Graal direct weer kwijt te raken.

Hitler en occultisme

Het is een historisch feit dat de Nazi's inderdaad op zoek zijn gegaan naar allerhande spirituele objecten, zoals de Ark van het Verbond en de Heilige Graal. Hoewel Adolf Hitler zelf niet zoveel ophad met religie en spiritualiteit, had SS aanvoerder Heinrich Himmler dat des te meer. In 1935 richtte hij samen met Darré, één van de belangrijkste nazi-ideologen, de ‘Ahnenerbe’ op. Dit SS instituut moest in eerste instantie wetenschappelijk onderzoek doen naar de geschiedenis van het Arische ras, maar werd later meer en meer ingezet om op allerlei exotische plekken te zoeken naar esoterisch occulte objecten als de Heilige Graal en de Ark van het Verbond. Onder invloed van een 'spirituele gids', Karl Maria Wiligut (1866 – 1946) liet Himmler het oude kasteel Wevelsburg helemaal opknappen om te dienen als spiritueel centrum van zijn nieuwe wereldorde, die natuurlijk door SS’ers moest worden vormgegeven. Al met al leek het op een SS variant van het Vaticaan, het centrum van een militair Groot Germaans Rijk.

'De machtige pen'

Wiligut zelf staat in de lange traditie van hermetisch esoterische ideeën, die teruggaan op het Frans occultisme van eind 19e eeuw. In de film Last Crusade wordt er op een subtiele manier naar verwezen. Als Jones senior een nazi weet te verslaan door hem inkt in zijn gezicht te spuiten, zegt een meegereisde collega: “Don't you get it? The pen is mightier than the sword”, een citaat van de rozenkruizer Edward George Earl Bulwer-Lytton (1803 – 1873). Deze Engelse schrijver beïnvloedde namelijk de Fanse Eliphas Levi (1810 – 1875), die zich bezighield met Tarotkaarten, de Lucifer gestalte Baphomet en met zijn boek ‘Dogme et rituel de la haute magie’(1854). Op zijn beurt beïnvloedde hij Aleister Crowley (1875 – 1947), de 'god father' van deze esoterische kringen, die zich actief inzette voor een 'spirituele-esoterisch' interpretatie van de christelijke symbolen, waaronder de Graal zelf. De Graal is voor hen minder een vindbaar object, maar eerder een soort geheime kennis of inzicht.

Verlichting

Dit wordt op het einde van de film mooi geïllustreerd. Als de Graal het leven van vader Jones heeft gered, moeten ze het heilige object in de rotskerk achterlaten. Indiana vraagt zijn vader wat hij nu eigenlijk gevonden heeft.” Senior antwoord: “Illumination”, 'verlichting'. Hiermee staat regisseur Steven Spielberg in een lange, alchemistische traditie: de Graal is geen object, maar geestelijke kennis. Voor Jones senior is deze kennis de hernieuwde kennismaking met zijn avontuurlijke zoon. Voor Jones junior is deze kennis een nieuwe geestesgesteldheid waarin de archeoloog zich te tevreden moet stellen als hij een begeerd object nu eens niet meer naar huis kan nemen.

Voor meer over Indiana Jones and the Last Crusade: zie cinema.nl.