Een controversiële uitspraak uit het Vaticaan of van de paus is ook dit keer onderdeel van de marketingstrategie bij het uitkomen van een religieuze film. Na The Passion of the Christ (2004) en The Da Vinci Code (2006) heeft nu ook de kerstfilm The Nativity Story zijn eigen schandaaltje. Het gerucht gaat dat de paus de uitnodiging voor de première afsloeg omdat de 16-jarige actrice Keisha Castle-Hughes, die de rol van Maria speelt, ongehuwd zwanger is.

Rolf Deen

De reden is waarschijnlijk simpeler: de paus had het te druk met de voorbereidingen op het voorbije bezoek aan Turkije. Daar bezocht Benedictus XVI in Efeze het ‘Huis van Maria’, de vrouw met de beroemdste buitenechtelijke zwangerschap aller tijden. Castle-Hughes kan dus in ieder geval geen gebrek aan inlevingsvermogen in haar rol verweten worden.

Soepjurken

Is de klassieke bijbelfilm begonnen aan een terugtocht in de bioscoop? En dan niet de bijbelfilm die christengelovigen in de gordijnen jaagt zoals bijvoorbeeld Jesus Christ Superstar(1973), The Life of Brian (1979) en The Last Temptation of Christ (1988), maar het zogenaamde bathrobe epic (soepjurken-epos) zoals dat sinds The Greatest Story Ever Told (1964) niet meer is gemaakt. Mel Gibson produceerde The Passion of the Christ als onafhankelijk filmproducent uit eigen zak. Maar nu heeft New Line Cinema, een van de grote studio’s die onder andere de Lord of the Rings-trilogie uitbracht, zijn voorbeeld gevolgd. The Nativity Story neemt niet zoals Gibson de passie maar het geboorteverhaal van Jezus als uitgangspunt voor het filmscript.

Onnozele kinderen

Het filmverhaal is gebaseerd op de enige twee van de vier canonieke evangelies waarin geboorte en kindertijd van Jezus staan beschreven, de zogenaamde kindsheidevangelies van Matteüs en Lucas. De film begint als Herodus de opdracht geeft tot de moord op alle jongetjes van twee jaar en jonger, een gebeurtenis die katholieken jaarlijks gedenken op Onnozele kinderen (28 december). De film eindigt als we de soldaten van Herodus deze gruwelijke opdracht zien uitvoeren en Maria en Jozef met hun baby Jezus op de vlucht slaan naar Egypte. De tussenliggende scènes beslaat een flashback van iets meer dan een jaar waarin we drie subplots volgen. Het hoofdverhaal van Maria en Jozef, de intriges aan het hof van Herodus en de lotgevallen van de drie Magiërs, Caspar, Melchior en Balthasar, die achter de ster van Bethlehem aangaan.

Jozef

Het zuid-Italiaanse landschap, dat al eerder schitterde in de Passolini’s Matteusverfilming Il Vangelo secondo Matteo (1964) en in Gibson’s The Passion, vormt het decor voor de authentiek weergave van Palestina in de eerste eeuw. Opvallend naast de bleke rol van Maria (Keisha Castle-Hughes) is de karaktervolle Jozef (Oscar Isaac). In de christelijke iconografie staat hij er sinds de late middeleeuwen bij als een impotente oude man met de reputatie van een door God bij de neus genomen horendrager. Maar deze opvallende jonge Jozef toont wel karakter als hij de ezel terugkoopt die de Romeinen zijn aanstaande schoonvader Joachim (Shoun Toub) afhandig maakten. Hij springt voor Maria in de bres als zij dreigt gestenigd te worden, hij spaart als een Franciscus avant-la-lettre het brood uit zijn mond voor zijn hongerige ezel en redt Maria van de verdrinkingsdood bij het oversteken van de rivier. En zo vader zo zoon, want als Jozef ziet hoe de geldwisselaars en kooplieden in Jeruzalem het tempelterrein bevolken zegt hij misprijzend: "Dit was bedoeld als een heilige plek!"

Mierzoet

Naast het landschap en de rol van Jozef zijn het alleen nog de drie Magiërs die positief opvallen in dit traditionele kerstspel. Door een minimum aan bijbelse gegevens en een maximum aan legendevorming spraken Caspar, Melchior en Balthasar altijd al tot de verbeelding van kunstenaars. In The Nativity Story krijgen zij van regisseur Catherine Hardwicke de rol van komisch trio dat zorgt voor de vrolijke noot. Een die is hard nodig naast alle dramatisch kijkende mediterrane gezichten, de namaak oosterse tongval van de acteurs, de overvliegende duiven, de galmende engelenkoren en gezwollen soundtrack. Een soundtrack die begint met de christelijke hymne O kom, o kom Emmanuel en eindigt met Maria die off screen het Magnificat zingt op de melodie van de kerstkraker Stille Nacht. Deze muzikale omlijsting sluit iedere kans op een andere dan mierzoete christelijke duiding van het verhaal uit.

Kerstkaart

De enscenering die in het begin van de film zo historisch verantwoord aandoet, gaat naarmate het geboorte-uur van Jezus nadert steeds meer lijken op een kerstkaart. Maar dan wel zo’n traditionele kaart die je ieder jaar weer van dezelfde oude tante krijgt. The Nativity Story krijgt slechts één ster, namelijk die van Bethlehem in de film zelf, en lijkt een kort leven beschoren in de bioscoop. De film zal zeker nog lang meegaan op televisie en DVD. In zijn soort is het een kunstig gemaakte film. Voor wie dit jaar een bezoek aan de levende kerststal moet missen is deze film een goed alternatief.

Voor meer informatie: over de film via Cinema.nl; Voor wie meer wil weten over het beeld van Maria in de vroegchristelijke geschriften, staat Goedgezelschap.eu een achtergrondartikel van Frank Bosman.