Er is weinig zo makkelijk en moeilijk tegelijk als het geven van een moreel oordeel. Dit besef dringt opnieuw tot je door wanneer je The Reader (2009) van Stephen Daldry (The Hours) bekijkt. In zijn verfilming van Bernhard Schlinks bestseller Der Vorleser uit 1995 wordt op dramatische wijze het lot van een kampbewaakster van Auschwitz verteld.

Joël Friso

Het is 1958 wanneer Hanna Schmitz (Kate Winslet) de 15-jarige Michael Berg (David Kross) ontmoet. Michael heeft een aanval van roodvonk gehad en is in elkaar gezakt voor het appartement van Hanna. Ze vangt de jongen op en brengt hem naar huis. Na een tijdelijk ziekbed zoekt hij haar op, om te bedanken voor de zorg. Er ontstaat een sterke (seksuele) spanning tussen Michael en de ruim twintig jaar oudere Hanna. Een twee maanden durende affaire volgt. De ontmoetingen gaan volgens een vast patroon. Na het nemen van een bad, leest Michael aan Hanna voor en daarna vrijen ze.

Geheimen

Aan de affaire komt abrupt een einde. Acht jaren gaan voorbij voordat Michael Hanna opnieuw ziet. Michael is inmiddels student aan de rechtenfaculteit in Heidelberg en woont daarom het proces tegen enkele kampbewaaksters van Auschwitz bij. Vanaf de tribune ziet hij dat Hanna één van de vrouwen is die moet terechtstaan voor oorlogsmisdaden. Door het proces ontdekt Michael dat Hanna naast haar verleden nog iets anders voor hem geheim heeft weten te houden. Ze kan lezen noch schrijven. Hanna zelf blijft haar analfabetisme verbergen voor de rechter, terwijl het haar deels zou kunnen vrijpleiten.

Verantwoordelijkheid nemen?

Actrice Kate Winslet was er van bewust dat het moeilijk is om commentaar te geven bij haar personage. Maar heeft ze gelijk wanneer ze over oorlogsmisdadigers als Hanna zegt “natuurlijk zijn het monsters”? Een dergelijk oordeel is begrijpelijk. Met Michael dient zich echter de vraag aan hoe een moreel oordeel zich verhoudt tot het nemen van verantwoordelijkheid voor elkaar. Hanna hielp Michael toen hij hulp nodig had. We zien nu Michael er mee worstelen wat hij kan of zou moeten doen voor Hanna. Bijvoorbeeld aan de rechter onthullen dat Hanna analfabeet is en haar daardoor vrijpleiten. Zijn professor (Bruno Ganz) wijst Michael wijst er op dat het zijn morele plicht is om achtergehouden informatie naar buiten te brengen, ten bate van het recht. En ten bate van Hanna. Of doet die vraag er niet toe?

Dramatisch aangezet

Er is weinig zo makkelijk en moeilijk tegelijk als het geven van een moreel oordeel. Het verhaal zelf is krachtig genoeg om dat duidelijk te maken. Daarom vraag ik me af of de film de dramatisch aangezette muziek als middel wel nodig heeft? Waarschijnlijk moest het behalve een indringend ook nog een mooi verhaal worden. De rechtenstudie van Michael is al een dramatisch middel om vragen over recht en moraal te stellen. En ook de duik in de wereldliteratuur die Michael Hanna door zijn voorlezen gunt is een middel waarmee het filmverhaal een ongebruikelijke zoektocht naar het juiste mogelijk maakt. Daarmee maakt de film an sich al zoveel indruk.

Meerover The Reader op www.cinema.nl