In Washington wordt met de term ‘syriana’ gedoeld op een hypothetische herschepping van het Midden-Oosten. Precies zo’n herschepping heeft regisseur/scenarist Stephen Gaghan gemaakt door een niet bij naam genoemd land te planten ergens tussen Iran en Pakistan. Een land met alle voor de hand liggende problemen: het maakt de overgang naar een nieuw bestuur, is rijk aan olie, dankzij de olie ook rijk aan internationale belangstelling - en daarmee een broeinest van corruptie, fundamentalisme en terreur. En zonder Amerikaanse geldwolven in schaapskleren zou het er in dit land een stuk rustiger aan toegaan.

Kevin Toma

De ene kandidaat-emir wil de vriendjespolitiek aan banden leggen, vrouwen kiesrecht geven en de staat in internationaal opzicht zo onafhankelijk mogelijk maken, terwijl zijn concurrent vooral feest wil vieren en de Amerikanen met lucratieve oliecontracten te vriend probeert te houden. Drie keer raden wie de CIA in het zadel wil helpen, desnoods met geweld.

Met onder meer George Clooney, Matt Damon en Jefrey Wright als de spinnen in het web dat van Teheran tot Washington reikt, schetst Gaghan een mozaïek van talloze duistere oorzaken en vreselijke gevolgen. Een scenario in de traditie van politieke thrillers als The parallax view (1974), The three days of the condor (1975) en All the president’s men (1976), nog complexer dan dat voor Steven Soderberghs Traffic (2000) – waarmee Gaghan talloze filmprijzen won. Al tijdens het schrijven van traffic, toen het Pentagon nog één departement had voor de bestrijding van drugs én terrorisme, dacht Gaghan over de thematiek van Syriana; niet meer dan logisch voor iemand die olie beschouwt als ‘crack van de wereld’.

De plannen werden concreet toen Soderbergh hem ‘See no evil’ (2002) liet lezen, de memoires van voormalig CIA-agent Bob Baer. Het boek betekende de belangrijkste inspiratiebron voor Syriana, en Clooney’s tragische personage is grotendeels op Baers biografie geënt. Als voorbereiding op het script liet Gaghan zich door Baer het Midden-Oosten binnenvoeren, en maakte hij kennis met olie- en wapenhandelaren, CIA- én Hezbollabonzen. Elk met zijn eigen, zelfverzekerde kijk op de wereld. Syriana probeert deze rijkdom aan perspectieven zoveel mogelijk recht te doen.

Syriana werd op locatie opgenomen, met uitzonderlijke aandacht voor plaatselijke dialecten: een Egyptenaar spreekt Arabisch immers anders uit dan een Libanees. Ook een manier om je af te zetten tegen het clichébeeld van de moslim dat in Hollywood maar al te vaak opsteekt. Fascinerend ook om Clooney Farsi te horen spreken; behalve door zijn dikke pens en grijze baard zou je hem ook door die tongval in de eerste scène bijna niet herkennen.

In Syriana is een bloederige martelkamer van Hezbollah niet zo ver meer verwijderd van de spelcomputers waarmee het Pentagon bomaanslagen pleegt alsof het videogames zijn. En dan wordt ook nog eens de tijd genomen om van elk belangrijk personage een vader of zoon te maken: terrorist, geheim agent of advocaat, handelen ze niet uit geloof of vaderlandsliefde – ook een vorm van fundamentalisme - dan altijd nog uit liefde voor hun gezin. Syriana laat de as van het kwaad eerder door mensen bewandelen dan door monsters.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden:

Hebzucht, corruptie, fundamentalisme, globalisering, gezin, vaderland

Bron: Dit artikel verscheen eerder in Cinemart.

Voor meer informatie: zie IMDB.com.