Vriendschap, onverantwoordelijkheid, schuld en boete. Dat zijn de ijkpunten in deze lyrische ‘cowboyfilm’, het schitterende regiedebuut van acteur Tommy Lee Jones. Een aan ‘belofte maakt schuld’ gekoppelde roadmovie met een onvervalste Eastwood-touch. Met name: behalve de drang om het recht in eigen hand te nemen wanneer de rechtsstaat het laat afweten, wordt het verhaal omfloerst met een humane en diepreligieuze dimensie.

Freddy Sartor

“Ik wil niet tussen de reclameborden begraven worden” hikt Melquiades Estrada, de clandestiene Mexicaanse boer langs zijn neus weg tegen zijn vriend, ranchero Pete ‘Pedro’ Perkins. Achteloos want Perkins is ouder dan Melquiades. De cowboy knoopt het wel in zijn oren. Geen mum van tijd later ligt Melquiades geveld tussen zijn geiten in een afgegraasd stuk weiland. Neergeknald. Zijn gewelddadige dood ‘per ongeluk’ brengt het leven in de kleine gemeenschap op de grens tussen Texas en Mexico danig uit evenwicht. Lang moet niet naar de moordenaar worden gezocht. Hij wordt onbewust verraden door zijn ‘lotgenoten’ van de grenspolitie. Pete dwingt Mike, de geweldenaar, hardhandig het haastig begraven lijk van de Mexicaan opnieuw op te delven. Een lange reis kan beginnen...

Weliswaar toeven we in Texas, de cowboystaat par excellence, in een regio waar politie en illegale inwijkelingen uit Mexico elke dag slaags geraken, toch lijkt THE THREE BURIALS, waarin de vrouwen hun eigen weg gaan, alleen maar uiterlijk een western. Pas in het tweede deel nestelt de film zich in de codes van de traditionele western (achtervolging in het ruige, onherbergzame maar grootse rotsgebergte, het oversteken van een verraderlijke rivier, een grot met ongedierte, etc.) maar dan wel kunstig in onverwachte ontmoetingen ingebed.

De proloog, de aanhef naar de plot, wordt vanuit drie standpunten bekeken - de sheriff, de grenspolitie(man) en de keuterboer - en a-chronologisch geschetst. Afgesneden zijn van je roots, (moeten) leven ver van je biotoop, in een heel andere cultuur, is een kernthema dat de plot voedt. Zowel Melquiades als Lou Ann Norton (en Mike Norton), de protagonisten op de tweede rij, verblijven in een voor hen vreemde omgeving waar ze zich allerminst thuis voelen. Het meisje, de vriendin van de pas in de regio gearriveerde politieman, voelt zich in ‘cowboyland’ verloren. Mike, die zich ook thuis niet echt een liefhebbende man toont, kan zich tenminste nog afreageren in buitenissig geweld. Wat hem al meteen, bij zijn eerste al te hardhandig ingrijpen, op een ernstige vermaning van zijn chef (“Ik wil geen narigheid”) komt te staan. De rust in het dorp moet worden bewaard, bewaakt zelfs. Ook na Melquiades’ dood.

De mix van twee culturen, twee leefgemeenschappen, twee nationaliteiten, hangt als een doem over de regio. Of als een weldaad? De blinde man die Pete & Mike later zullen aantreffen in the middle of nowhere, luistert wát graag op zijn transistor naar de Mexicaanse radio zonder er ook maar een snars van te vatten. En Mexicaanse boeren turen uren op hun in het open veld opgestelde tv naar Amerikaanse soaps, al begrijpen ze er geen jota van. Maar het oogt mooi en luxueus. De maatschappijkritiek is niet mals. Racisme, xenofobie en respectloosheid regeren en duwen de rest brutaal opzij. De sociale wanverhoudingen tussen Texas en Mexico worden door het wijze scenario en de intelligente mise-en-scène van de nodige zwarte humor voorzien.

Voor Arriaga, de Mexicaanse scenarist van de voor Alejandro González Iñárritu geschreven puzzelscenario’s van Amores perros en 21 Grams, is het de dood die de levenden beïnvloedt. Dat is zijn credo. Zo dwingt Pete de schuldige aan Melquiades’ tafel te zitten, uit zijn tas te drinken. Alsof hij hem opnieuw tot leven wil wekken. En veel later - het duo is dan al onderweg - begint Pete vleesetende mieren van Melquiades’ quasi vergane gezicht weg te vegen. Voor Arriaga rust op de dodencultus geen taboe en zijn levenden en doden naaste buren; ze huizen in dezelfde straat.

Chris Menges (The Mission) filmde het onmetelijke landschap met een grenzeloze liefde voor de natuur. Het overweldigende berg en dal, de verschroeiende woestijnhitte, de verrassende voorvallen onderweg maar vooral de meedogenloze boetetocht die het tweetal gaat, maakt van THE THREE BURIALS op de eerste plaats een spirituele trip. Een mars in de vorm van een dwingende levensles over eenvoudige menselijke waarden en respect voor het leven. Pete bruskeert Mike de weg te gaan en houdt hem (en de kijker) in spanning. Jones is Pete Perkins ten voeten uit, een icoon van een cowboy oude stijl, een antiheld die zijn gegijzelde zo ver tracht te brengen dat hij het weerzinwekkende van zijn wandaad zelf zal inzien.

Beide hoofdfiguren maken een innerlijke queeste door, een zoeken naar zichzelf, naar hun mens zijn, naar waardigheid. Het ecce homo (‘zie de mens’) uit de finale is louterend, betekent voor beiden - niet alleen voor de zogenaamde slechterik maar ook voor de zogenaamde goede - een verlossing van het kwade genius in hen. Allebei vinden in een homp Mexicaans niemandsland hun (mentale) eldorado. Dankzij het even originele als meeslepend vertelde THE THREE BURIALS OF MELQUIADES ESTRADA, de western die geen western wil zijn, is ‘debutant’ Tommy Lee Jones thuisgekomen.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden:

Vriendschap, schuld en boete, illegale immigratie, dood, rouwrituelen, road movie

Voor meer informatie: zie Cinema.nl.