Tsotsi kreeg in 2006 de Oscar voor de beste buitenlandse film. Dankzij die Oscar was de film wereldwijd, dus ook in Nederland te zien en is bij ons tevens op DVD uitgebracht, wat met Zuid Afrikaanse films niet vaak gebeurt. Goed, het verhaal is een beetje voorspelbaar. En ja, de hoofdrollen zijn een tikkeltje stereotiep. Maar Tsotsi is met zo veel liefde en gevoel gemaakt dat je wel een koude kikker moet zijn om niet geraakt te worden door dit tragische verhaal. Regisseur Gavin Hood stond voor de moeilijke klus om bij kijkers sympathie op te wekken voor een hoofdpersoon die je normaal alleen nachtmerries tegenkomt: degene die jou overhoop schiet en je kind meeneemt.

Rolf Deen

Tosti betekent boef of gangster en is de bijnaam van de hoofdfiguur, ingetogen gespeeld door Presley Chweneyagae. Hij is een gehaaide jonge gangster die graag dobbelt met zijn drie maten, Butcher een echte killer, Boston de ‘intellectueel’ en Aap de trouwe meeloper. Met zijn vieren gaan ze regelmatig op rooftocht uit. Op een dag besteelt en vermoordt de groep een oudere man in de metro. Boston (Mothusi Magano) gaat deze brute manier van werken te ver. Als hij Tsotsi confronteert met zijn mening en zegt dat het hem aan ieder ‘fatsoen’ (decency) ontbreekt krijgt hij antwoord van Tsotsi’s vuisten. Hij slaat Boston tot moes en vlucht daarna de nacht in. In een middenklasse wijk berooft hij een vrouw (Nambitha Mpumlwana) van haar auto en laat haar zwaargewond achter. Als hij er met de auto van door gaat hoort hij plotseling op de achterbank een geluid: er ligt een baby.

Fatsoen

Door dit kind komt alles voor Tsotsi in beweging. Vanaf dat moment gaat zijn geheugen open en gunt hij de kijker een blik in de afgrond van zijn jeugd: een moeder met AIDS, een dronken vader die in een woede bui zijn hond een gebroken rug schopt drijven hem van huis weg en hij woont gedwongen samen met een stel andere wezen een aantal jaren in een afgedankte betonnen rioolpijp. Hij komt er als snel achter dat hij niet voor het kind kan zorgen. Daarom dwingt hij de jonge weduwe Miriam (Terry Pheto), die zelf op dat moment haar eigen kind zoogt, onder bedreiging met een pistool de zuigeling te voeden. De tederheid waarmee Miriam de baby behandelt, de paar zinnen waarmee zij haar leven voor hem schetst maken iets bij hem los. Langzaam groeit er iets in hem wat hem er eerder nog toe aanzette Boston in elkaar te rammen: fatsoen.

Bedelaar

In een indringende scène leren we dat Tsotsi het keerpunt heeft bereikt. Hij gaat achter een invalide bedelaar aan die zich een gammele rolstoel voortbeweegt. Ergens onder een fly-over dwingt hij de man zijn bij elkaar gebedelde geld aan hem te geven. Als hij de man dwingt te lopen, omdat hij niet gelooft dat hij echt invalide is, vertelt de man hoe hij in een mijnongeluk de macht over zijn benen is kwijtgeraakt. Voor Tsotsi staat het leven van de man gelijk aan dat van een hond met een gebroken rug. ‘Waarom wil je nog zo verder leven?’ ‘Omdat ik van de zon hou. Van de warmte van de zon op mijn huid.’ Verward door dit simpele antwoord, schopt het blikje met bedelgeld over de grond. Maar hij besluit het geld niet te nemen en spaart de bedelaar. Het is het begin van een omkering in zijn leven die leidt tot een indringende ontknoping van het drama.

Normen en waarden

Wie geraakt wil worden door dit verhaal, moet zijn persoonlijke mening over goed en kwaad even in de koelkast zetten. Alles wat je denkt te weten en te moeten vinden over normen en waarden, maatschappelijke achtergesteldheid, en de kloof tussen arm en rijk moet je even thuis laten. Hier gelden de normen en waarden van de gangsters in de townships. Regisseur Gavin Hood dompelt je onder in een wereld van geweld en armoede. Maar hij brengt je ook dicht bij de hoofdfiguur en zijn tocht door de duisternis van geweld, eenzaamheid, woede en gevoelsarmoede. Die persoon waar je langzaam van gaat houden is tegelijk iemand die mensenlevens wreed verwoest. En dan blijkt er toch nog zoiets te bestaan als inkeer, omkeer of bekering. Een proces dat in gang wordt gezet door de aanblik van een hulpeloos kind. Christelijke symboliek ligt op de loer, maar de film eindigt voordat die tevoorschijn kan komen. Daarover mag de kijker na afloop zelf doorgaan.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden:

Omkeer, bekering, armoede, geweld, kind, normen, waarden, goed en kwaad.

Voor meer informatie: zie Cinema.nl.