Al met zijn overrompelende debuut Slacker (1991) presenteerde de onafhankelijke Amerikaanse regisseur Richard Linklater zichzelf als een dromer. Als iemand die gelooft dat de grens tussen droom en werkelijkheid niet zo makkelijk te trekken is als vaak wordt verondersteld. Als iemand die zich best kan voorstellen dat we allemaal figuranten zijn in andermans droom. En die, vertrouwend in de droom als reële, van alle banale logica bevrijde leefwereld, in staat is om als een ontvankelijk mens door die wereld te lopen, te zweven, glijden. Slacker toont die wereld, dromend van het ene vreemde personage en onwerkelijke incident naar het andere; startpunt is een lange taxirit, met Linklater zelf als eindeloos droomfilosoferende reiziger.

Kevin Toma

In Waking Life meandert Linklater opnieuw van de ene op zichzelf staande scène naar de andere, en opnieuw verweeft hij waken en dromen tot één geheel. De grenslijnen vervagend laat Waking Life zich bovendien niet categoriseren als speelfilm, documentaire of essay, en blijft er geen spoor over van de objectieve, al te wakkere werkelijkheid. Het oorspronkelijke, digitaal gedraaide filmmateriaal liet Linklater in verschillende stijlen compleet overschilderen, met als resultaat een vloeibaar droomlandschap waarin de personages soms ronddwalen als gedetailleerde evenbeelden van hun spelers, en soms verbrokkelen tot een kubistische schets. De werkelijkheid als lachspiegel en wiebelbrug.

Centraal in Waking Life staat een jongen die niet weet of hij wakker is dan wel droomt, en die langzaam leert accepteren dat deze onzekerheid wezenlijk is voor de door ons beleefde realiteit. Waar die versmelting van het wakkere en het dromende leven uit voortkomt laat Linklater in het midden. Wellicht gunt het leven ons met zijn momenten van droomachtige helderheid en heldere dromen een blik op het hiernamaals of op de eeuwigheid. Of merken we op die manier dat het heelal ons denkt.

En zo doet de film nog een hoop andere suggesties, bij monde van een aantal filosofen en vrije tijdsdenkers, variërend van een wetenschapsfilosoof tot een aap die zijn eigen verhandeling opeet. Onder de amateur-wijsgeren bevindt zich opnieuw Linklater zelf (debatterend aan de flipperkast), maar ook het blijkbaar nog steeds wanhopig verliefde stel uit Linklaters heerlijk romantische Before Sunrise (1995): een klein geschenk aan de vele fans van die film, die zich jaren lang moesten afvragen of Jesse en Celine elkaar nog hadden ontmoet na hun ene gezamenlijke dag en nacht in Wenen.

Niet alle betogen zijn even helder en overtuigend, maar ze gooien het tenminste niet over de afgezaagde psycho-analytische boeg, en de droom wordt al evenmin afgedaan als dagelijkse schoonmaakbeurt voor de hersenpan.

De droom als vlucht uit het harde bestaan zul je in Waking Life al evenmin aantreffen. Met verwijzingen naar Nietzsche, Kierkegaard en Sartre stelt de film dat het aanvaarden van de droom als werkelijkheid een existentialistische daad is waarmee je op een radicaal nieuwe wijze in het leven komt te staan: dat leven kent dan immers geen vast punt in tijd en ruimte meer en kan ook al vliegende beleefd worden. Wie met open ogen durft te dromen krijgt het volgens Linklater niet gemakkelijk, aangezien de wereld niet op dromers is ingericht maar op slaapwandelaars - mensen die tevreden zijn met een overzichtelijke kantoorbaan en alleen nog maar via afgekloven beleefdheidszinnetjes met elkaar communiceren.

Bent u zelf zo'n slaapwandelaar of een toonbeeld van Hollandse nuchterheid, dan is dit prachtig pleidooi voor een surrealistische levenshouding waarschijnlijk niet aan u besteed. Ook omdat Linklater te weinig 'concrete' bewijzen voor zijn stelling levert om sceptici over de streep te kunnen trekken. Mocht u toch de uitdaging aan willen gaan, vergeet dan niet een notitieblokje mee te nemen. Het ene interessante filosofische, levensbeschouwelijke of spirituele idee rolt zomaar over het ander.

Een droog college droomfilosofie wordt Waking Life gelukkig nooit - dankzij de waterbubbels die net op tijd uit de mond van de professor komen.

Levensbeschouwelijke sleutelwoorden:

Droom en werkelijkheid

Bron: Dit is een bewerking van een artikel dat oorspronkelijk verscheen in De Filmkrant

Voor meer informatie: zie IMDB.com.